اگر تاکنون برای دریافت وام اقدام کرده باشید، احتمالاً مفهوم اعتبارسنجی و رتبه اعتباری به گوشتان آشناست. رتبه اعتباری تصویری از سابقه مالی شماست که به بانک اطلاعاتی درباره میزان پایبندی‌تان نسبت به تعهدات مالی و توانایی بازپرداخت اقساط وام ارائه می‌دهد. حال سؤال اینجاست که رتبه اعتباری چگونه محاسبه می‌شود و چه تأثیری روی وام‌گرفتن دارد؟ آیا همین که رتبه اعتباری بالا داشته باشیم برای دریافت وام کافی است؟ در این مطلب، به پرسش‌های شما درباره رتبه اعتباری پاسخ می‌دهیم.
رتبه اعتباری شاخصی است که بر اساس سابقه و عملکرد مالی شما محاسبه می‌شود و میزان ریسک اعطای وام به شما را نشان می‌دهد. این رتبه از یک حرف لاتین، از A تا E و یک رقم از ۱ تا ۳ تشکیل شده است و بانک با کمک آن می‌تواند وضعیت اعتبار شما را ارزیابی کند. همه وام‌هایی که قبلاً گرفته‌اید، وضعیت چک‌ها، نوع بازپرداخت اقساط، بدهی‌های جاری و جرایم مالی احتمالی، در تعیین رتبه اعتباری نقش دارند. اما بانک چگونه از رتبه اعتباری مطلع می‌شود؟
همه اطلاعات شما در زمینه امور مالی و بانکی، به‌شکل منسجم در سامانه بانک مرکزی ثبت می‌شوند. هر بانک یا مؤسسه مالی پیش‌از اعطای تسهیلات، طی فرایند «اعتبارسنجی» به این اطلاعات دسترسی پیدا می‌کند. سپس با استناد به رتبه اعتباری، تصمیم می‌گیرد که آیا واجد شرایط دریافت وام هستید یا نه.
نکته مهم: رتبه اعتباری به‌تنهایی تصمیم بانک برای پذیرش درخواست وام یا رد آن را مشخص نمی‌کند؛ شرایط دیگری هم وجود دارند که باید ارزیابی شوند.
خیر. رتبه اعتباری به‌جز وام در خرید کالا و خدمات به‌صورت اعتباری یا اقساطی نیز کاربرد دارد. در چنین طرح‌هایی، ارائه‌دهنده اعتبار باید ریسک بازپرداخت مبلغ اختصاص‌یافته را ارزیابی کند. شرایط استفاده از این خدمات بسته به ارائه‌دهنده و نوع اعتبار متفاوت است. بنابراین، هنگام خرید قسطی و اعتباری نیز مانند دریافت تسهیلات بانکی نیازمند توجه به شرایط قرارداد، مبلغ اقساط و توان مالی فرد برای بازپرداخت است.
رتبه اعتباری شما با توجه به سوابق مالی‌تان تعیین می‌شود. عواملی که در انتساب این امتیاز به شما نقش دارند شامل موارد زیر هستند:
۱. سابقه بازپرداخت تسهیلات. پرداخت منظم اقساط در وام‌هایی که تاکنون گرفته‌اید، امتیاز خوبی به رتبه اعتباری شما می‌دهند. برعکس، دیرکرد مداوم در بازپرداخت یا داشتن اقساط معوقه، رتبه شما را پایین می‌آورد.
۲. وضعیت چک‌ها. وضعیت چک‌هایی که صادر می‌کنید نقش مهمی در رتبه اعتباری دارند. هر چک برگشتی در سابقه مالی، تأثیر منفی زیادی بر این رتبه دارد و رفع سوءاثر آن هم زمان‌بر است.
۳. تعداد بدهی‌های جاری. بخشی از امتیاز رتبه اعتباری به حجم وام‌های فعلی شما مربوط می‌شود. اگر همزمان تعداد زیادی وام از بانک‌ها و مؤسسات مختلف دریافت کرده‌اید و مجموع بدهی باقی‌مانده آن‌ها از حد مشخصی فراتر است، رتبه اعتباری‌تان کاهش می‌یابد. دلیلش این است که بانک احتمال می‌دهد وضعیت مالی شما نامساعد است یا اگر یک وام دیگر به بدهی‌های شما اضافه شود، از عهده بازپرداخت آن‌ها برنمی‌آیید.
۴. ضمانت برای دیگران: رتبه اعتباری شما به ضمانت‌هایی که برای دیگران انجام داده‌اید نیز بستگی دارد. اگر برای کسی ضامن شده باشید و او بدهی‌های خود را پرداخت نکرده باشد، در رتبه اعتباری شما هم تأثیر منفی خواهد گذاشت.
۵. جرایم مالی و سوءپیشینه قضایی: هرگونه سوءپیشینه مالی و قضایی در تعیین رتبه اعتباری نقش بسیار مهمی دارد. معمولاً وجود چنین عواملی رتبه اعتباری را در سطحی پایین می‌آورند که هیچ تسهیلاتی به آن‌ها تعلق نگیرد.
رتبه اعتباری به چند روش در فرایند دریافت وام اثر می‌گذارد که عبارت‌اند از:
| رتبه اعتباری | بازه امتیاز | وضعیت ریسک | تأثیر در دریافت وام |
| A1, A2, A3 | ۶۴۰ تا ۹۰۰ | ریسک خیلی پایین | دریافت آسان وام بدون ضامن، تسهیلات فوری |
| B1, B2, B3 | ۵۸۰ تا ۶۳۹ | ریسک پایین | شانس بالای دریافت وام با حداقل وثیقه یا چک صیادی |
| C1, C2, C3 | ۵۲۰ تا ۵۷۹ | ریسک متوسط | نیاز به ضامن رسمی یا سفته/ چک برای مبالغ بالاتر |
| D1, D2, D3 | ۴۶۰ تا ۵۱۹ | ریسک بالا | معمولاً وام به آن‌ها تعلق نمی‌گیرد یا شرایط سختی روی آن‌ها اعمال می‌شود |
| E1, E2, E3 | ۰ تا ۴۵۹ | ریسک خیلی بالا | رد فوری درخواست وام به‌دلیل چک برگشتی یا اقساط معوق |
پاسخ کوتاه به این پرسش، خیر است. داشتن رتبه اعتباری خوب، به‌عنوان نقطه قوت متقاضی در نظر گرفته می‌شود و به‌معنای آن است که فرد از نظر توان بازپرداخت اقساط و پایبندی به تعهدات مالی خود واجد شرایط است. بااین‌حال، مجموعه‌ای از شرایط دیگر هم وجود دارند که بانک‌ها باید آن‌ها را بررسی کنند.
برای نمونه، فرض کنیم شما و دوستتان برای دریافت وام های فوری بانکی در اپلیکیشن ویپاد درخواست داده‌اید. رتبه اعتباری هردو شما A2 است؛ شما به‌راحتی وام را دریافت می‌کنید اما دوستتان نه. دلیلش این است که فرایند اعتبارسنجی در ویپاد شامل چک‌لیستی از شرایط است و رتبه اعتباری فقط یکی از آنهاست. باید بررسی کنید دوستتان کدام‌یک از آن شرایط را ندارد.
ازآنجاکه فرایند اعتبارسنجی در برخی طرح‌ها شامل کارمزد می‌شود، بهتر است پیش‌از ثبت درخواست، وضعیت اعتباری خود را بررسی کنید. برای نمونه، کارمزد اعتبارسنجی در ویپاد برای تسهیلات پیمان، ۱۲۰هزار تومان است. اگر رتبه اعتباری‌تان پایین باشد و وام به شما تعلق نگیرد، کارمزد اعتبارسنجی به شما بازگردانده نمی‌شود. این در حالی است که می‌توانستید از قبل با مبلغ بسیار کمتر در حد ۱۰هزار تومان، نسخه کاملی از گزارش اعتبار سنجی را دریافت کنید! این گزارش که در قالب فایل به شما ارائه می‌شود، همه سوابق مالی‌تان را با جزئیات کامل در اختیارتان قرار می‌دهد. هر نکته مثبت یا منفی درباره بازپرداخت اقساط، وضعیت چک‌ها، ضمانت و وام‌های تسویه شده یا نشده به‌خوبی مشخص شده است تا دقیقاً بدانید کجاها نیاز به بهبود دارد تا برای رفع سوءاثر آن‌ها اقدام کنید.
برای بهبود رتبه اعتباری باید به‌شکل منظم تعهدات مالی خود را مدیریت کنید. پرداخت به‌موقع اقساط، تسویه بدهی‌ها و چک‌ها در موعد مقرر و کاهش بدهی‌های فعال، مهم‌ترین اقداماتی هستند که برای جلوگیری از پایین‌آمدن رتبه اعتباری‌تان می‌توانید انجام دهید. به‌شکل دوره‌ای، گزارش رتبه اعتباری خود را بررسی کنید و درصورتی‌که نکته منفی در جزئیات آن وجود دارد، آن را برطرف کنید.
رتبه اعتباری یکی از شاخص‌های مهم برای شناخت وضعیت مالی شماست. هنگامی که می‌خواهید وام بگیرید، بانک ابتدا رتبه اعتباری شما را بررسی می‌کند تا مطمئن شود که به‌اندازه کافی «خوش‌حساب» هستید. اگر رتبه مناسبی داشته باشید، شرایط وام‌گرفتن برایتان راحت‌تر می‌شود و سخت‌گیری‌های کمتری درباره ضامن، سقف مبلغ وام و مقدار وثیقه اعمال خواهد شد. همیشه قبل‌از درخواست برای وام، رتبه اعتباری خود را از پلتفرم‌ها و اپلیکیشن‌های مالی معتبر ارزیابی کنید.
