ستارهشناسان با کمک هوش مصنوعی یک فوران غیرعادی را در حاشیه کهکشانی دوردست شناسایی کردهاند که از نابودی یک ستاره بهدست یک سیاهچاله سرگردان خبر میدهد. الگوریتم هوش مصنوعی با بررسی دادههای رصدخانه ZTF این فوران را در میان صدها هزار رویداد تشخیص داد. موقعیت غیرمعمول سیاهچاله در حاشیه کهکشان نیز اکنون پرسشهایی درباره منشأ آن ایجاد کرده است.
🔷 کشف سیاهچاله سرگردان با هوش مصنوعی پس از شناسایی یک فوران غیرعادی در دادههای ZTF صورت گرفت.
🔷 جرم این سیاهچاله حدود یک میلیون برابر جرم خورشید برآورد میشود.
🔷 سیاهچاله در حاشیه یک کهکشان و حدود ۷۵۰ میلیون سال نوری دورتر از زمین قرار دارد.
🔷 ستارهای که بیشازحد به سیاهچاله نزدیک شده بود، یک پدیده اختلال کشندی و فورانی بسیار درخشان ایجاد کرد.
🔷 دانشمندان هنوز منشأ این سیاهچاله و علت قرارگرفتن آن در حاشیه کهکشان را نمیدانند.
رصدخانه Zwicky Transient Facility یا ZTF نخستینبار در نوامبر ۲۰۲۵ این رویداد را ثبت کرد. ZTF هر شب صدها هزار تغییر ناگهانی در روشنایی اجرام آسمانی را شناسایی میکند و بررسی این حجم از داده، یکی از زمینههایی است که الگوریتمهای هوش مصنوعی میتوانند در آن به ستارهشناسان کمک کنند.
در این مورد، یک الگوریتم جدید هوش مصنوعی فورانی را در میان حدود نیم میلیون فوران شبانه شناسایی کرد. ویژگیهای این فوران به پدیده اختلال کشندی شباهت داشت، اما یک نکته آن را غیرعادی میکرد: منبع فوران بهجای مرکز کهکشان، در حاشیه آن قرار داشت.
این جرم در کهکشان WISEA J014656.04-152214.7 و در فاصله تقریبی ۷۵۰ میلیون سال نوری از زمین قرار دارد. ستارهشناسان جرم سیاهچاله را نیز حدود یک میلیون برابر جرم خورشید برآورد کردهاند.
فورانی که زمینه کشف سیاهچاله سرگردان با هوش مصنوعی را فراهم کرد، زمانی شکل گرفت که یک ستاره بیشازحد به سیاهچاله نزدیک شد. گرانش شدید سیاهچاله نیروهای کشندی بسیار قدرتمندی ایجاد کرد و درنهایت ستاره را ازهم گسیخت.
الگوریتم هوش مصنوعی ZTF نشانههای نابودی یک ستاره بهدست سیاهچاله را پیدا کرد.
ستارهشناسان این اتفاق را پدیده اختلال کشندی (Tidal Disruption Event) یا بهاختصار TDE مینامند. مواد ستاره در جریان این فرایند میتوانند بسیار داغ شوند و مقدار عظیمی انرژی بهشکل تابش آزاد کنند. نور حاصل از این رویداد حتی از نور کل کهکشان میزبان نیز بیشتر بود. طبق اطلاعات گزارششده، این فوران حدود ۱۰ میلیارد برابر تابش خورشید قدرت داشت.
رابرت استاین، پژوهشگر دانشگاه مریلند در کالج پارک و مرکز پروازهای فضایی گادرد ناسا در گرینبلت مریلند، توضیح میدهد که الگوریتم جدید هوش مصنوعی این رویداد را بهصورت خودکار در میان حجم بزرگی از دادهها تشخیص داد.
«از میان نیم میلیون فورانی که ZTF هر شب شناسایی میکند، الگوریتم جدید هوش مصنوعی ما بهصورت خودکار فورانی را تشخیص داد که شباهت زیادی به یک پدیده اختلال کشندی داشت؛ باوجوداین، موقعیت آن در حاشیه یک کهکشان غیرمعمول بود.»
بنابراین، هوش مصنوعی خود سیاهچاله را مستقیماً مشاهده نکرد؛ بلکه فوران مرتبط با ازهمگسیختن ستاره را در دادههای ZTF شناسایی کرد. ستارهشناسان با بررسی این نشانه توانستند ماهیت احتمالی جرم عامل آن را تعیین کنند.
سیاهچالههای کلانجرم را معمولاً در مرکز کهکشانها پیدا میکنیم. این سیاهچاله سرگردان، درعوض، در حاشیه کهکشان میزبان خود قرار دارد و دانشمندان هنوز توضیح قطعی برای حضور آن در چنین مکانی ندارند.
یکی از فرضیهها این است که سیاهچاله در گذشته درون یک کهکشان کوچکتر قرار داشته است. آن کهکشان احتمالاً بعدها با کهکشان بزرگتر ادغام شده و سیاهچاله خود را در فاصلهای قابلتوجه از مرکز کهکشان جدید باقی گذاشته است.
بااینحال، پژوهشگران هنوز شواهد کافی برای تأیید این سناریو در اختیار ندارند. مطالعات و رصدهای بعدی میتوانند اطلاعات بیشتری درباره منشأ این جرم و تاریخچه کهکشان میزبان آن ارائه کنند.
تصاویر پیش و پس از فوران در محل سیاهچاله سرگردان؛ افزایش روشنایی در تصویر سمت راست قابلمشاهده است.
هوش مصنوعی در نجوم میتواند به پژوهشگران برای بررسی حجم عظیم دادههای رصدخانهها کمک کند. در این مورد نیز الگوریتم AI توانست یک فوران غیرعادی را از میان حدود نیم میلیون رویدادی که ZTF در هر شب شناسایی میکند، تشخیص دهد.
این کشف همچنین یک سیاهچاله پرجرم در مکانی غیرمنتظره را در اختیار دانشمندان قرار داده است. بررسیهای بیشتر میتواند مشخص کند این جرم چگونه به حاشیه کهکشان رسیده و آیا ادغام کهکشانها در گذشته باعث شکلگیری موقعیت فعلی آن شده است یا خیر.
کشف سیاهچاله سرگردان با هوش مصنوعی نمونهای از کاربرد الگوریتمهای AI برای یافتن رویدادهای نادر در دادههای گسترده نجومی است. هوش مصنوعی با شناسایی فوران ناشی از نابودی یک ستاره، توجه ستارهشناسان را به سیاهچالهای با جرم حدود یک میلیون برابر خورشید و در فاصله ۷۵۰ میلیون سال نوری جلب کرد. بااینحال، مهمترین معمای این کشف همچنان باقی است: چرا چنین سیاهچاله پرجرمی در حاشیه کهکشان قرار دارد؟
بهنظر شما گسترش استفاده از هوش مصنوعی در نجوم چه کشفهای غیرمنتظره دیگری را امکانپذیر خواهد کرد؟ دیدگاه خود را در بخش نظرات بنویسید.
با عضویت در شبکههای اجتماعی ترنجی از آخرین اخبار فناوری باخبر شوید!
